Yeniköy’ün tarihçesi:
- Doğusunda Üreğil köyü, batısında Ortaköy ve Cihanköy bulunmaktadır. Orhangazi ise güneybatısında yer almaktadır.
- Yeniköy, eski bir Türk köyü olmasına rağmen, 19. yüzyılda yoğun iç göç sonucu Batı Anadolu’da İzmir’den sonra Ermenilerin en yoğun yaşadıkları merkez olmuştur. Örneğin 1899’da, beldede 4.236 Ermeniye karşılık sadece 32 Türk yaşamaktaydı. 20. yüzyılın başlarında Bursa yöresinin büyük merkezlerindendi. 1325 H. (1907) tarihli Hüdavendigar vilayeti salnamesinde, ilçe merkezi konumunda olan Pazarköy’de (Orhangazi) 432 hane bulunduğu kayıtlı iken, o zamanki adıyla Cedid (Yeniköy) 1.146 hane gösterilmişti.
Yeniköy’deki bazı olaylar ve göçler:
- Birinci Dünya Savaşı sırasında, 1915 yılında beldedeki Ermeni nüfusun büyük bölümü başka yerlere göç ettirildi. Mondros ateşkesinden sonra gidenlerin bir bölümü geri döndü. Ancak, 1921’de İtilaf Devletleri tarafından uygulamaya konulan plan gereği, Ermeni çoğunluğu sağlamak amacıyla komşu Müslüman/Türk köylerine karşı girişilen saldırılara çeteler halinde katıldılar; yağmalara karıştılar, toplu cinayetler işlediler.
- Yeniköy’de, Resmi raporlara göre 1 kişi yaralanmış, 1 kişi ırzi saldırıya uğramış ve maddi olarak zamanın parasıyla 43.240 Lira Menkul (şahısların hayvan zararları dahil), 51.090 Lira Gayr-ı Menkul ve 30.000 Lira’da Resmi ve Dini Müesseseler hasarı tespit edilmiştir.
- Kurtuluş Savaşı sonrasında Yeniköy’ü terk etmek zorunda kalan Ermeni nüfusun yerine, Yunanistan’ın Selanik, Drama, Ostof ve Vodina yörelerinden “mübadele” anlaşması gereğince Türkiye’ye gelen göçmenler yerleştirildi. Ayrıca çevre köylerden daha önceki dönemde yerleştirilmiş Balkan göçmenlerinden bir bölümü de zamanla buraya yerleşmiştir.
Yeniköy’deki altyapı ve modernleşme:
- 1970’ten önce elektrik gelmiş, doğalgaz 2023 yılında gelmiş, televizyon 1960 yılında alınmıştır. İlk traktör 1958-1957 yıllarında Kemal ve Cemal Devizker kardeşler tarafından alınmıştır. Yeniköy’deki acı suyun tarihi, Ermeniler zamanında Yeniköy’e yapılan tünellerden gelmektedir ve hakiki zeytinyağıyla karıştırılınca yanıklara merhem olmaktadır.
Göçmen Bilgileri:
- 1890 yıllarında 5890 olan Yeniköy’ün nüfusu, Yunan işgali sırasında 1927 yılında 1961’e düşmüştür. Bu dönemde, Beşpınar, Osmaniye, Vefa gibi köylerden gelenler ve 1924 yılı göçmen değişimi sırasında gelen göçmenler Yeniköy nüfusunu oluşturmuştur. Yeniköy’de bugün çoğunluğu Dramalı olmak üzere Boşnak ve Vodinalı göçmenler bulunmaktadır. 1935 yılında 2483’e yükselen Yeniköy’ün nüfusu, 1940’ta 2729’a, 1955 yılında 3524’e, 1970 yılında 4127’e ve 1985 yılında ise 4289’a yükselmiştir.
Yeni köylü olan TOPAL VAHAN’ın çetesi ve Ermeni Poynak çeteleri ile Gayri Müslim Sölöz ve Gürle’nin Ermeni çeteleri, Yunan işgali ile birlikte Türk köylerine saldırarak katliamlar yapmışlardır. Hatta EYLÜL1920’de Gürle Ermeni çetesi; Akherem ve Gemiç köylerini,